Rəmzi Anayasa Məhkəməsi

model-court@artel.net.az

Rəmzi Anayasa Məhkəməsi haqqında bilgi

Rəmzi Anayasa Məhkəməsi (RAM) prof. Niyazi Mehdinin hazırladığı "Azərbaycan qanunvericiliyi İnsan Haqları "tərəzisində" proyekti gerçəkləşdiriləndə yaranmışdır (layihənin hazırlanmasında Azərbaycanın Rusiyada keçmiş elçisi, tanınmış Demokratiya nəzəriyəçisi Hikmət Hacızadənin məsləhətlərinin ayrıca rolu olmuşdur). Qurumu Niyazi Mehdi və keçmiş Vicdan Məhbusu Əsgər Əhməd təsis etmişlər. 

RAM-ın məqsəd və vəzifələri

Bu qurum Azərbaycan qanunvericiliyinə vətəndaş nəzarətinin forması kimi ortaya çıxmışdır. RAM-dan öncə ölkədə haqqoruyucu qurumlar yetərincə idi. Onlar ayrı-ayrı insanların zorakılıqdan, haqpozuntularından qorunmasına yönəlmişdilər. Ancaq birinci olaraq Rəmzi Anayasa Məhkəməsi hədəf kimi qanunları götürdü və onların İnsan Haqlarını pozum - pozmamasını başlacı problem etdi.

Ram-ın çalışma, işələmə formaları 

RAM-ın üzvləri aralarındakı müzakiərdə Rəmzi məhkəmədə baxılmaq üçün İnsan Haqları, Demokratiya, hüquqi mədəniyyət baxımından gərəkli olan qanunu, normativ aktı seçirlər. Bəzən seçimə hansı vətəndaş fəalınınsa, qurumununsa iddia ərizəsi təpgi verir. Sonra şərti məhkəmə prosesində seçilmiş qanun, normativ akt məhkəməyə çəkilir.

 Məhkəmə "Rol oyunları" prinsipində qurulur. Onun iştirakçıları şərti hakim, şərti iddliaçı və şərti cavabdeh olur. Prosesi iclasçı katib (klerk) protokollaşdırır. RAM-ın tamaşaçıları jüri, yəni andlılar rolunda çıxış edlirlər və verdikt onların səsverməsi ilə verilir. Bəzən məhkəmədə tərəflərin ekspertləri, şahidləri də iştirak edirlər.

Proseslərə jurnalistlər, tələbələr, vətəndaş fəalları, siyasi partiyaların nümayəndələri çağrılırlar.

Rəmzi məhkəmə prosesi videolentə çəkilir. Onun protokolları isə İntpernetə qoyulur.

RAM-ın yerinə yetirdiyi proqramlar

1. 1999-cu ildə RAM "Rəmzi Anayasa Məhkəməsi (vətəndaş nəzarətinə örnəklər)" proqramını yerinə yetirib. Bu proqram çərçivəsində baxılan məsələlərdən bəziləri:

(1) "Ram-ın iddiaçıları Azərbaycan Konstitusiyasının mətninə qarşı"

(2) "Azər Həsrət Ədliyyə Nazirliyinə qarşı"

(3) "İslami-İttihad qanunvericilikdə dini azadlığın cızığa salınmasına qarşı"

(4) "Qanun" dərgisi Səhiyyə Nazirliyinə qarşı"

(5) "Zəhmətkeşlərin Müdafiə Liqası yeni Əmək Məcəlləsinə qarşı" və s.

Proseslər üzrə mətbuatda 20-cən məqalə çıxmış, məhkəmənin fraqmentləri TV kanalları ilə göstərilmişdir.

2. 1999-2000-ci illərdə RAM "Azərbaycan qanunları üzərində rəmzi məhkəmə" proqramını yerinə yetirmişdir. Bu proqram çərçivəsində baxılan məsələlərdən bəziləri:

(1) "Tele-radio "Sara" Ədliyyə Nazirliyinə qarşı".

(2) "Azadlıq" qəzeti Bələdiyyə seçkilərini keçirmək qaydalarına qarşı".

(3) "Redaktorlar Birliyi "Mətbuat Haqqında" yeni Qanuna qarşı".

(4) "Gənc Hüquqşünas Qadınlar Assosiasiyası Ədliyyə Nazirliyinə qarşı" və s.

Bu proqramın prosesləri üzrə mətbuatda 38-cən məqalə çıxmış, məhkəmə haqqında 7 süjet TV kanalları ilə göstərilmişdir.

3. 2000-ci ildə RAM fəalları "Konstitusiyamız bizə kömək edə bilirmi?" adında vətəndaş təhsil filmini çəkmiş, filmin 200-cən videokassetini paylamışdır. Filmin prodüsseri Hikmət Hacızadə olmuşdur.

4. Həmin ildə RAM fəalları "Qeydiyyat olay" adında ikinci vətəndaş təhsil filmini çəkmiş, filmin 200-cən videokassetini paylamışdır. Eyni zamanda bölgələrdə filmin əsasında 6 seminar keçirilmişdir.

5. 2000-2001-ci illərdə RAM "Rəmzi Antikorrupsiya Məhkəməsi" proqramını gerçəkləşdirmişdir.

Bu proqram çərçivəsində baxılan məsələlərdən bəziləri:

(1) Müstəqil Məhkəmələr Uğrunda İctimai Birlik hakimlər korpusunun yaradılması üzrə qanunvericiliyə qarşı".

(2) "Yeni Nəsil" nəşriyyatı "Nəşriyyat fəaliyyəti haqqında" Qanunun korrupsiya törədicisi olan 1,2, 3-cü maddələrinə qarşı".

(3) "Aəzər Mehdi "Dövlət əmlakının özəlləşdirilməsi haqqında" Qanunun korrupsiya törədən məqamlarına qarşı".

(4) "Sahibkarlara Hüquqi Yardım Mərkəzi "Sahibkarlıq fəaliyyəti haqqında" Qanunun korrupsiya törədicisi olan maddələrinə qarşı".

(5) "Səfdər Nəhmətov "Əlilliyin qarşısının alınması və əlillərin sosial müdafiəsi haqqında" Qanununa qarşı".

Bu proqramın prosesləri üzrə mətbuatda 30-can məqalə çıxmışdır. RAM-ın proyekti sonucunda dünya vətəndaş hərəkatında dünyada analoqu olmayan Şərti Antikorrupsiya Məhkəməsi yaranmışdır.

6. 2001-ci ildə RAM-ın qadın fəalları "Mehriban Zəki dövlət məmuruna qarşı" adında təhsil filmini çəkmiş və film əsasında 6 bölgədə seminar keçirilmişlər.

7. 2002-2003-cü illərdə RAM "Demokratiya ilə Antidemokratiya arasında RAM səyyar məhkəmə çəkişməsi" adlı proqramı gerçəkləşdiroməyə başlamışdır.

RAM-ın kitabları  

İndiyənəcən bizim aşağıdakı kitablar çapdan çıxıb:

Anayasa Məhkəməsi bəyan edir Bakı, "Qanun", 2001.

Qanunları necə gerçək etməli. Rəmzi Anayasa Məhkəməsindən 9 örnək. Bakı, "Qanun", 2002.

RAM-ın təsirlərindən  

 Hüquqi Maarif Cəmiyyəti özünün "Vətəndaş məsələləri üzrə gənc hüquqçular üçün treninq kursu" adlanan proqramında RAM-ın protokollarından kazus materialları kimi istifadə edib.

RAM-ın iştirakçılarından olan İntiqam Əliyev bizim protokollardan kazus materialları kimi "Xəzər" Universitetinin hüquq fakültəsində istifadə edib.

RAM-ın təsiri altında hüquq fakültələrində Rəmzi məhkəmələr keçirilməyə başlayb.

Tutu" Uşaq Mədəniyyət Fondu Uşaq Ekologiya Məhkəməsi yaradıb.